کد مطلب:78272 شنبه 1 فروردين 1394 آمار بازدید:607

ضرورت شناخت امام











و ادنی ما یكون به ضالا ان لایعرف حجه الله فی ارضه و شاهده علی خلقه الذی امر الله تعالی بطاعته و فرض ولایته.[1].

امام علی علیه السلام فرمود: «كمترین چیزی كه- بنده ی خدا- به واسطه ی آن گمراه می شود، این است كه حجت خدا را در زمین نشناسد و به شاهد حق تعالی بر بندگانش كه خداوند به اطاعت او فرمان داده و دوستی وی را واجب كرده آشنا نباشد».

امام شناسی یكی از تكالیف بزرگ و مهم اسلامی است. بر اساس این وظیفه ی شرعی و مسئولیت خطیر دینی، هر مسلمانی وظیفه دارد كه پس از معرفت خدای متعال و پیامبرش، وصی پیامبر (ص) و امام و رهبر دینی

[صفحه 10]

و آسمانی خویش را بشناسد. آنچه از مضمون احادیث و روایات اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام به دست می آید، تاكید و تكیه بر ضرورت شناخت و معرفت هر چه بیشتر و كاملتر نسبت به امام معصوم علیه السلام دارد. و این امر مهم چندان دارای اهمیت و اعتبار است، كه عدم شناخت امام موجب فساد جامعه و گمراهی و زوال و انحراف امت اسلام می شود، تا آنجا كه امام صادق علیه السلام راز صلاح و اصلاح زمین و اهل آن را در ارتباط و وابسته به وجود امام معصوم دانسته و نخستین و مهمترین نیاز هر مسلمانی را معرفت و شناخت امام و رهبر دینی بیان فرموده است. به این روایت از سخنان آن حضرت توجه كنید:

ان الارض لا تصلح الا بامام و من مات لا یعرف امامه مات میته جاهلیه و احوج ما یكون احدكم الی معرفته اذا بلغت نفسه هذه و اهوی بیده الی صدره، یقول: لقد كنت علی امر حسن.[2].

امام جعفر صادق علیه السلام فرمود: «زمین آباد و اصلاح نمی شود مگر به وجود امام و هر كس بمیرد و امام خود را نشناسد به مرگ جاهلیت مرده است. و هنگامی كه هر یك از شما را نفس به سینه رسد، بیشتر از هر چیز به شناسائی امام نیازمندتر است، تا در این حال بگوید: به كار خوبی پرداخته ام».

با اندكی دقت و تامل در حدیث فوق، شدت، ضرورت و فزونی اهمیت شناخت امام برای هر فرد مسلمان روشن می شود. چرا كه امام

[صفحه 11]

علیه السلام مرگ دور از شناخت امام را مرگ جاهلیت، یعنی مرگ در حال شرك و كفر دانسته است. و مهمتر اینكه امام بزرگترین و مهمترین نیاز انسان در هنگامی كه مرگ وی فرا رسیده است شناخت امام و معرفت نسبت به آن وجود مقدس می داند و اضافه می فرماید كه اگر در آن حال در ارتباط با تلاش برای شناخت امام خویش بمیرد، می تواند ادعا بكند در حالی مرده است، كه به كاری نیكو سرگرم بوده. ضرورت شناخت امام و رهبر پس از پیامبر اكرم (ص) در هر عصر و برای هر قومی كه نسبت به وجود مطهر امام (ع) معرفت نداشته باشند، به اندازه ای است كه امام صادق علیه السلام خواب و استراحت را برای ایشان مجاز نمی داند و می فرماید اگر با این حال در بستر خواب بمیرند، به مرگ جاهلیت یعنی در حال شرك و كفر مرده اند. به این سخن از امام صادق علیه السلام توجه كنید:

عن ابی عبدالله علیه السلام انه قال:

یا یحیی! من بات لیله لایعرف فیها امام زمانه مات میته جاهلیه.[3].

«امام صادق علیه السلام فرمود:

ای یحیی! هر كس شبی به خواب رود و در آن شب در حالی كه امام زمان خود را نشناخته بمیرد، به مرگ روزگار جاهلیت مرده است».

آنان كه خود را مسلمان می دانند و به وظایف و تكالیف دینی عمل می كنند، ولی نسبت به امامت امت اسلامی و مقام والای خلیفه اللهی

[صفحه 12]

اوصیاء رسول الله (ص) بی اعتناء و جاهل اند و با این حال گمان می كنند كه از شریعت و هدایت الهی بهره ای برده اند، باید بدانند كه در شمار گمراهان و بلكه به فرموده ی قرآن در زمره ی گمراهترین مردم می باشند. در این رابطه این حدیث از حضرت امام موسی بن جعفر علیه السلام شایان توجه و تامل فراوان است:

عن ابی الحسن (ع) فی قوله: «و من اضل ممن اتبع هویه بغیر هدی من الله».[4].

قال: من اتخذ دینه رایه بغیر امام من ائمه الهدی.[5].

امام ابوالحسن الكاظم علیه السلام در تفسیر آیه ی:

(و چه كسی گمراهتر از آنكه پیرو خواهشهای نفسانی خود بوده و بدور از هدایت و راهنمائی خداست؟).

«فرمودند، معنی آیه اینست كه: گمراهتر از همه، كسی است كه بدون امامی از ائمه ی راهنما، به دین خود بر اساس رای و نظر خویش عمل كند». اهمیت و اعتبار شناخت امام منصوب از سوی حق تعالی و سفارش شده از سوی پیامبر اكرم (ص) به اندازه ای است، كه امیرالمومنان حضرت علی (ع) شرط ورود به بهشت را برای بندگان خدا، معرفت امام و پذیرش امامت و ولایت امام معصوم از سوی مردم و شناخت ائمه ی معصومین (ع) از مردم به عنوان شیعیان و دوستداران خود (یعنی اینكه ائمه دین مردم را پیروان و دوستان خود بدانند) می داند. و مهمتر اینكه علت سقوط مردم را

[صفحه 13]

در دوزخ، امام علیه السلام عدم قبول امامت و ولایت ائمه ی اطهار (ع) از جانب آنان ذكر فرموده است. در این ارتباط توجه به این فراز از سخنان مولای متقیان امام علی (ع) ضروری است، آنجا كه فرمود:

انما الائمه قوام الله علی خلقه و عرفاوه[6] علی عباده و لا یدخل الجنه الا من عرفهم و عرفوه و لا یدخل النار الا من انكرهم و انكروه.[7].

«همانا امامان از جانب خدا تدبیركنندگان كار مردمانند و كارگزاران آنان. كسی به بهشت نرود جز آنكه آنان را شناخته باشد و آنان او را شناخته باشند و به دوزخ درنشود جز آنكه منكر آنان بود و آنان وی را نپذیرفته باشند».

بدیهی است كه معرفت مردم نسبت به پیشوایان دینی، عبارتست از پذیرش امامت و ولایت ائمه اطهار (ع) در همه ی امور حیات و شئون زندگی از سوی مردم و عدم شناخت ائمه (ع) یعنی انكار ولایت و امامت آنان. و شناخت ائمه ی اطهار از مردم عبارتست از اینكه آنها مردم را به پیروی و دوستی و محبتشان تصدیق كنند.

محتوای احادیث و روایات شرط ایمان به خدا و اساس اعتقاد راستین به اسلام را، اعتقاد قلبی به امامت عترت معصوم پیامبر (ص) و معرفت امام معصوم بیان كرده است، تا آنجا كه امام محمدباقر علیه السلام می فرماید، با عدم شناخت صحیح و كامل مردم از شخصیت امام معصوم، هیچ عذر و بهانه ای از ایشان پذیرفته نیست. و هرگاه فردی بمیرد و امام خود را

[صفحه 14]

نشناسد، به مرگ جاهلیت مرده است. در این باره كلام امام باقر علیه السلام خواندنی است، آنجا كه فرمود:

من مات و لیس له امام، مات میته جاهلیه و لایعذر الناس حتی یعرفوا امامهم.[8].

«هر كس بمیرد و او را امامی نباشد، به مرگ روزگار جاهلیت مرده است. و از مردم عذری پذیرفته نمی شود، مگر اینكه امام خود را بشناسند.»

و بالاخره منطق قرآنی و زبان گویا به وحی پیامبر اكرم (ص) در نهایت صراحت و روشنی، عدم شناخت صحیح و معرفت لازم از امام معصوم در هر عصری را، همسنگ با كفر روزگار جاهلیت دانسته است، چرا كه اگر امت اسلامی از گذرگاه جهل و غفلت امام منصوص از سوی حق تعالی و منصوب از جانب پیامبر اكرم (ص) را به خوبی و درستی نشناسد، سرانجام بر اثر توطئه و دسیسه های گمراهان مشرك و كافران منافق، از صراط مستقیم اسلام و اطاعت از امام معصومی كه اولی الامر امت اسلامی است منحرف شده و در نتیجه به بیراهه مرگ آفرین و ذلت بخش فرهنگ و آداب و رسوم عهد جاهلیت و روزگار بربریت سوق داده می شود. به همین دلیل پیامبر اكرم (ص) در حدیث مشهوری فرمود:

من مات لایعرف امام زمانه مات میته جاهلیه.[9].

«هر كس بمیرد و امام زمان خود را نشناسد، به مرگ جاهلیت مرده

[صفحه 15]

است».

از مجموع احادیثی كه نقل شد و بسیاری حدیثهای دیگر در همین موضوع كه بیان آنها از گنجایش این مختصر، افزون است، چنین برمی آید كه شناخت امام و معرفت مقام الهی او، یكی از مسئولیتهای خطیر امت اسلامی است. و این تكلیف عظیم در ارتباط با وظایف دیگر شرعی از اولویت و اهمیت خاصی برخوردار می باشد. و نیز نباید فراموش كنیم، كه شناخت امام و معرفت به حق ممتاز و مقام آسمانی وی به شناخت ظاهری و مقدماتی از قبیل آگاهی از نام، لقب، كنیه، تاریخ تولد، زمان شهادت و معاصر بودن امام با كدام خلیفه ی اموی یا عباسی محدود نیست. چرا كه معرفت امام یعنی، آگاهی از دلایل نص و نصب امام، شناخت ویژگیهای امام، علم به حوزه ی قدرت و تصرف امام در كاینات و آگاهی از اینكه امام زبان گویای وحی و مفسر حقیقی قرآن است. شناخت امام یعنی ایمان و آگاهی به این حقیقت كه امام حجت بالغه ی خدا و وصی پیامبر او بر روی زمین می باشد و به همین دلیل اولی به تصرف در جان و مال همه ی مسلمانان و متصرف در همه ی عوالم ملك و ملكوت است. و در كلامی جامع امام نه تنها دارای ولایت تشریعی است، بلكه به اذن پروردگار از ولایت تكوینی نیز برخوردار است.

برای دستیابی به چنین معرفتی در حق امام معصوم ناگزیر باید روی نیاز به آستان مقدس عترت پیامبر آورد و دست حاجت به سوی اقیانوس بیكران حكمت و بصیرت ائمه ی اطهار علیهم السلام دراز كرد، تا مگر ایشان از گذرگاه حمایت و هدایت انسانها كه عهد خدایی بر عهده ی ایشان

[صفحه 16]

است، امت اسلامی را با نشانه ها و ویژگیهای امام معصوم آشنا كنند. بنابراین بمنظور شناخت هر چه صحیحتر امام و معرفت هر چه كاملتر نسبت به ایشان در ذیل به بیان برخی از نشانه ها و ویژگیهای امام از زبان ائمه ی اطهار علیهم السلام می پردازیم.


صفحه 10، 11، 12، 13، 14، 15، 16.








    1. سفینه البحار، ماده ی امر، ص 39.
    2. محاسن برقی، ص 154.
    3. بحارالانوار، ج 23، ص 78.
    4. سوره ی قصص، آیه 50.
    5. بحارالانوار، ج 23، ص 78.
    6. العریف: ج عرفاء، العالم بالشی ء القیم بامر القوم، من یعرف اصحابه «المنجد».
    7. نهج البلاغه، خطبه 152.
    8. بحارالانوار، ج 23، ص 89.
    9. بحارالانوار، ج 23، ص 89.